Sosyal Medya Hesaplarımız Miras Kalabilir Mi?
BU SORU HUKUK CAMİASINDA NEDEN GÜNDEMDE?
Bu hususun hukuk camiasında önemli bir tartışma konusu olmasının temel sebebi, sosyal medyanın hukuki açıdan kendine özgü (sui generis) bir yapısının bulunmasıdır. Kullanıcılar ile sosyal medya şirketleri arasında akdedilen tip sözleşmelerin varlığı (bu durum Türk hukuku açısından sözleşme özgürlüğü kapsamında doğrudan müdahaleyi zorlaştırmaktadır), hesapların şahsa sıkı sıkıya bağlı kullanımlara tahsis edilmiş olması ve hepsinden önemlisi 3. kişilerle yapılan haberleşme gizliliğini barındırması bu özgün yapıyı oluşturur. Sosyal medyanın bu nitelikleri sebebiyle, mevcut geleneksel mevzuat düzenlemeleri sosyal medya hesaplarının miras yoluyla intikali hususunda yetersiz kalmaktadır.
BİR ŞEYİN MİRAS KALMASI NE DEMEKTİR?
Bir varlığın miras bırakılabilmesi için öncelikle "tereke"ye dahil edilebilen bir mal veya hak olması gerekir. Doktrindeki yaygın tanımıyla tereke; "murisin mirasçılara intikale elverişli hukuki ilişkileri, malları, hakları, alacakları ve borçlarıdır." (1) Dolayısıyla bir değerin terekeye dahil edilebilmesi için yalnızca ekonomik bir değer taşıması yeterli değildir; aynı zamanda hukuken mirasçılara intikale elverişli olması şarttır.
SOSYAL MEDYA HESAPLARI TEREKEYE DAHİL MİDİR?
Meselenin en can alıcı noktası burasıdır. Sosyal medya kullanımına muris ile sağlayıcı şirket arasındaki sözleşme ilişkisi yönünden bakıldığında, bunun intikale elverişli bir borç ilişkisi olup olmadığı tartışmalıdır. Kişilik hakları çerçevesinden bakıldığında ise şahsa bağlı hakların kural olarak intikal etmeyeceği söylenebilir. Genel ve tek tip bir hukuki tanımlama yapmayı imkansız kılan asıl unsur, sosyal medya kavramı altında birbirinden çok farklı nitelikte uygulamaların ve varlıkların bulunmasıdır.
SOSYAL MEDYA DEDİĞİMİZDE NE ANLIYORUZ?
Sosyal medya dediğimizde kapsama sadece kişisel fotoğrafların paylaşıldığı hesaplar değil; yüksek reklam geliri getiren kanallar, ticari iş hesapları ve hatta kripto varlık cüzdanları da girmektedir. Dolayısıyla bir hesap türü için yapılan hukuki nitelendirme bir diğeri için uygun düşmeyebilir. Konuyu yalnızca eğlence amaçlı kişisel uygulamalar üzerinden değerlendirmek hukuki açıdan yüzeysel kalacaktır.
SOSYAL MEDYA HESAPLARI MİRAS KALABİLİR Mİ?
Bu soruyu tek bir yanıtla geçiştirmek mümkün değildir. Küreselleşen dünyada bir birey, oturduğu yerden küresel bir teknoloji deviyle tek tıkla sözleşme kurabilmekte, dünyanın öbür ucundaki biriyle haberleşebilmekte ve hatta dijital mecralar üzerinden hukuki işlemler gerçekleştirebilmektedir. Mevcut miras hukuku hükümleri bu hızlı dijitalleşmenin gerisinde kaldığından, sosyal medyanın yapısına uygun yeni ve özel hukuki düzenlemelerin yapılması bir zorunluluktur.
BU KONU NEDEN BU KADAR ÖNEMLİDİR?
Sosyal medya hesapları sadece birer "dijital anı defteri" olarak düşünüldüğünde, intikal etmemesi büyük bir hak kaybı yaratmıyor gibi görünebilir. Ancak günümüzde birçok sosyal medya hesabı reklam, iş birliği ve takipçi sayısı sayesinde ciddi ekonomik gelir üretmektedir.
Diğer taraftan, hesapların mirasçılara aynen devredilmesi halinde içerideki 3. kişilerle yapılmış özel yazışmaların ve kişisel verilerin ne olacağı büyük bir soru işaretidir. Yalnızca ekonomik değer taşıyan unsurların devredilip kişisel mesajların hariç tutulması gibi yaklaşımlar önerilse de, gizli hesap veya onaylı takip mekanizması çalıştıran platformlarda 3. kişilerin kişilik hakları ve KVKK kapsamındaki hakları yine devreye girmektedir.
Tüm bunlara rağmen, sadece manevi/anı değeri nedeniyle dahi mirasçılar murisin hesabına erişim hakkı talep edebilmektedir. Nitekim Antalya BAM 6. Hukuk Dairesi (E. 2020/1149, K. 2020/905) sayılı kararında, dijital varlıkların ve sosyal medya hesaplarının terekeye dahil edilebilir birer malvarlığı değeri olduğunu kabul ederek bu konuda emsal bir karara imza atmıştır.
Sadece Türk hukukunda değil; Anglo-Sakson hukuk sisteminde (ABD) ve Avrupa Birliği ülkelerinde de bu meseleye ilişkin yasal çözümler aranmaktadır. Kanımca, bu hukuk boşluğunun doldurulması ve uluslararası nitelikteki platformlar göz önüne alınarak tek TiP küresel/uluslararası sözleşmeler veya yeknesak yasal düzenlemeler yapılması en fonksiyonel çözüm olacaktır.
KAYNAKÇA
İMRE/ERMAN, s.8-10; SEROZAN/ENGİN, s.119; DURAL/ÖZ, s.8; EREN/YÜCER AKTÜRK, s.4; ÖZTAN, s.16; KOCAYUSUFPAŞAOĞLU, s.3 vd.; İNAN/ERTAŞ/ALBAŞ, s.64; ÇABRİ, s.29.
YILMAZ, Süleyman & ERKAN, Vehbi Umut, "Sosyal Medya Hesaplarının Miras Yoluyla İntikal Edip Edemeyeceği Sorusunun Kişisel Verileri Koruma Hukuku Kapsamında İncelemesi".
https://www.memurlar.net/haber/1007072/sosyal-medya-hesaplari-miras-birakilabilir-mi.html
