İŞ HUKUKUNDA UZAKTAN ÇALIŞMA
Mahmut ÇOLAK
Emekli Sosyal Güvenlik Başmüfettişi
İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Mevzuatı Yazarı / Danışmanı / Eğitmeni
1. Giriş
İlk defa İş Hukukumuza yasal olarak 06.05.2016 tarihli ve 6715 sayılı Kanun’la, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 14’üncü maddesinde yer verilen uzaktan çalışma; işçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisi olarak tanımlanmıştır.
Uzaktan çalışma yapılacak iş sözleşmesinde; işin tanımı, yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işverenin işçiyle iletişim kurması ile genel ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümlerin yer alması zorunludur.
Uzaktan çalışmada işçiler, esaslı neden olmadıkça salt iş sözleşmesinin niteliğinden ötürü emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. İşveren, uzaktan çalışma ilişkisiyle iş verdiği çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür.
Uzaktan çalışma usul ve esasları, 10.03.2021 tarihli ve 31419 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe konulan Uzaktan Çalışma Yönetmeliği ile belirlenmiştir.
Bu çalışmada, 25 Eylül 2026 tarihinde yapılan düzenleme de dikkate alınarak uzaktan çalışma konusu ele alınacaktır.
2. Uzaktan Çalışma Sözleşmesinin Şekil ve İçeriği
Uzaktan çalışmaya ilişkin iş sözleşmeleri yazılı şekilde yapılır.
Sözleşmede; işin tanımı, yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan iş araçları, ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işverenin işçiyle iletişim kurması ile genel ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümler yer alır.
3. Çalışma Mekânının Düzenlenmesi, Malzeme/İş Araçlarının Temini ve Kullanımı
Gerekli olması hâlinde, uzaktan çalışmanın yapılacağı mekân ile ilgili düzenlemeler iş yapılmaya başlamadan önce tamamlanır. Bu düzenlemelerden kaynaklanan maliyetlerin karşılanma usulü, uzaktan çalışan ile işveren tarafından birlikte belirlenir.
Uzaktan çalışanın mal ve hizmet üretimi için gerekli malzeme ve iş araçlarının, iş sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa işveren tarafından sağlanması esastır. Bu malzeme ve iş araçlarının kullanım esasları ile bakım ve onarım koşulları açık ve anlaşılır bir şekilde uzaktan çalışana bildirilir.
İş araçlarının işveren tarafından sağlanması hâlinde, bunların işçiye teslim edildiği tarihteki bedellerini belirten iş araçları listesi, işveren tarafından yazılı olarak işçiye teslim edilir. İşçiye teslim edilen belgenin işçi tarafından imzalı bir nüshası ise işveren tarafından işçi özlük dosyasında saklanır. İş araçlarının listesi, iş sözleşmesi içerisinde veya sözleşme tarihinde iş sözleşmesine ek olarak düzenlenirse ayrıca yazılı belge düzenlenmesi şartı aranmaz.
İşin yerine getirilmesinden kaynaklanan, mal veya hizmet üretimiyle doğrudan ilgili zorunlu giderlerin tespit edilmesine ve karşılanmasına ilişkin hususlar iş sözleşmesinde belirtilir.
4. Çalışma Süresinin Belirlenmesi
Uzaktan çalışmanın yapılacağı zaman aralığı ve süresi iş sözleşmesinde belirtilir. Mevzuatta öngörülen sınırlamalara bağlı kalmak koşuluyla taraflarca çalışma saatlerinde değişiklik yapılabilir. Fazla çalışma işverenin yazılı talebi üzerine, işçinin kabulü ile mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılır.
25.09.2026 tarihli ve 33381 sayılı Resmî Gazete’de yapılan Yönetmelik değişikliği ile iş görme ediminin bir kısmının işyerinde, bir kısmının uzaktan çalışma usulüyle yerine getirilmesi kararlaştırılabilir. Bu durumda işçinin işyerinde ve uzaktan çalışacağı günler ile çalışma saatleri iş sözleşmesinde belirlenir.
Uzaktan çalışmada iletişimin yöntemi ve zaman aralığı uzaktan çalışan ile işveren tarafından belirlenir.
5. Verilerin Korunması
İşveren; uzaktan çalışanı, işyerine ve yaptığı işe dair verilerin korunması ve paylaşımına ilişkin işletme kuralları ve ilgili mevzuat hakkında bilgilendirir ve bu verilerin korunmasına yönelik gerekli tedbirleri alır.
İşveren, korunması gereken verinin tanım ve kapsamını sözleşmede belirler. Verilerin korunması amacıyla işveren tarafından belirlenen işletme kurallarına uzaktan çalışanın uyması zorunludur.
6. İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Tedbirlerin Alınması
İşveren, uzaktan çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmekle, gerekli eğitimi vermekle, sağlık gözetimini sağlamakla ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür.
7. Uzaktan Çalışmanın Yapılamayacağı İşler
Tehlikeli kimyasal madde ve radyoaktif maddelerle çalışma, bu maddelerin işlenmesi veya söz konusu maddelerin atıkları ile çalışma, biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan çalışma işlemlerini içeren işlerde uzaktan çalışma yapılamaz.
Kamu kurum ve kuruluşlarınca ilgili mevzuatına göre hizmet alımı suretiyle gördürülen işler ile millî güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis veya hizmetlerden hangilerinde uzaktan çalışma yapılamayacağı; birim, proje, tesis veya hizmetten sorumlu olan ya da hizmeti alan kamu kurum ve kuruluşu tarafından belirlenir.
8. Uzaktan Çalışmaya Geçiş
İş ilişkisi doğrudan uzaktan çalışma sözleşmesi ile kurulabilir veya hâlihazırda işyerinde çalışan işçinin iş sözleşmesi, işçinin ve işverenin anlaşması hâlinde uzaktan çalışma sözleşmesine dönüştürülebilir.
İşçinin uzaktan çalışma yapma talebi yazılı olarak yapılır. Talep, işyerinde belirlenen usul doğrultusunda işverence değerlendirilir. Talep değerlendirilirken işin ve işçinin niteliği gereği uzaktan çalışmaya uygunluğu ile işverence belirlenecek diğer kıstaslar kullanılır. Talebe ilişkin değerlendirme sonucunun 30 gün içinde işçiye talebin yapıldığı usulle bildirilmesi esastır. Talebin kabul edilmesi hâlinde uzaktan çalışma sözleşmesi yapılır.
Uzaktan çalışmaya geçen işçi, yeniden işyerinde çalışma talebinde bulunabilir; işveren söz konusu talebi öncelikli olarak değerlendirir. Uzaktan çalışmanın mevzuatta belirtilen zorlayıcı nedenlerle işyerinin tamamında veya bir bölümünde uygulanacak olması hâlinde ise uzaktan çalışmaya geçiş için işçinin talebi veya onayı aranmaz.
9. SGK Bildirimi
SGK tarafından yayımlanan 05.07.2021 tarihli ve E-51592363-010.07.01-27387564 sayılı "Uzaktan Çalışma Gün Bildirimi" konulu Genel Yazı'da aşağıdaki hususlara yer verilmiştir:
Uzaktan çalışma sözleşmesinin yazılı olarak yapılması zorunludur.
Uzaktan çalışmanın yapılacağı zaman aralığı ve süresi iş sözleşmesinde belirtilecektir.
Görülen işin tamamı uzaktan çalışılarak yapılabileceği gibi bir kısmının uzaktan, bir kısmının da işyerinde çalışılarak yerine getirilmesi (yazılı sözleşme yapılması kaydıyla karma sözleşme akdedilmesi) mümkündür.
Çalışma süresinin tamamında uzaktan çalışan sigortalılar bakımından uzaktan çalışma gün sayısına ulusal bayram ve genel tatil günleri ile yıllık ücretli izin ya da hafta tatili günleri dâhil edilecektir. İşyerinde ve uzaktan çalışmayı birlikte içeren karma sözleşmeler ile çalıştırılan sigortalılar bakımından ise yalnızca fiilen uzaktan çalışılan günler uzaktan çalışma gün sayısı olarak bildirilecektir.
Ulusal bayram ve genel tatil günleri ile yıllık ücretli izin ya da hafta tatiline hak kazanma bakımından uzaktan çalışanlar ile işyerinde çalışanlar arasında farklı bir uygulama bulunmamaktadır.
Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam olarak ödenmekte ve söz konusu günler prim ödeme gün sayısı olarak değerlendirilmektedir. Bu kapsamda, çalışma süresinin tamamında uzaktan çalışan bir sigortalının hafta tatili günleri de uzaktan çalışma günleri arasında bildirilecek; prim ödeme gün sayısı ve uzaktan çalışma gün sayısı 30 gün olarak sisteme girilecektir.
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılmazsa bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak ödenmekte ve prim ödeme gün sayısı olarak bildirilmektedir. Bu kapsamda, çalışma süresinin tamamında uzaktan çalışan bir sigortalının çalışmayarak geçirdiği ulusal bayram ve genel tatil günleri de uzaktan çalışma günleri arasında bildirilecek; prim ödeme gün sayısı ve uzaktan çalışma gün sayısı 30 gün olarak girilecektir.
Süreklilik arz etmeyen arızi (örneğin araç, gereç, belge teslimi için işyerine uğrama gibi) durumlar sigortalının esas çalışma biçimini değiştirmeyen nitelikte olduğundan yazılı sözleşmede değişikliğe gerek bulunmamakta olup uzaktan çalışma gün sayısı bildiriminde yazılı sözleşmede belirtilen süreye göre hesaplanan gün sayısı esas alınacaktır.
10. Diğer Hususlar
Sözleşme Değişikliği: Uzaktan çalışmaya geçişte işçi ve işverenin mutabık olmaları gerekir; aksi durum çalışma koşullarında esaslı değişiklik oluşturur. İşverenin tek taraflı uzaktan çalışma sistemini benimsemesi hâlinde işçi, 4857 sayılı Kanun'un 22’nci maddesi gereği 6 iş günü içerisinde bu değişikliği kabul etmediğini belirtirse düzenleme işçiyi bağlamaz. Kabul ettiğini belirtirse sözleşme yapılarak uzaktan çalışma ilişkisi kurulur.
Giderler ve Ücret: Uzaktan çalışmada, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa tüm giderler işverene aittir. Ayrıca uzaktan çalışan işçinin ücretinde sırf bu çalışma şeklinden dolayı kesinti veya indirim yapılamaz.
İş Kazası: Evde meydana gelen her kazanın iş kazası sayılması mümkün değildir. Ancak işin yapılması sırasında kazanın vuku bulması hâlinde bu kaza iş kazası kabul edilir. Çalışma evde olsa dahi işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemleri konusunda bilgilendirme yapmamış olması durumunda sorumluluğu doğacaktır.
Yemek ve Yol Yardımı: İşveren işyerinde çalışan personele mesai saatlerinde yemek yardımı yapıyorsa eşit davranma ilkesi çerçevesinde uzaktan çalışan personeline de yemek yardımı yapmalıdır. Yol yardımı ise kural olarak işe gidip gelinen günler için ödendiğinden, evden çalışmada işe gidip gelme durumu olmayacağı için yol yardımının ödenmesi zorunluluğu bulunmamaktadır.
Fazla Çalışma Tespiti: Günlük çalışma süresinin aşılıp aşılmadığının ve fazla çalışmanın tespitinde; çevrim içi programlar üzerinden yürütülen işlerde günlük yoğunluk takibi, e-posta yazışmaları gibi dijital deliller kullanılabilir. Bu durumlarda fazla çalışma ve ulusal bayram/genel tatil ücreti hakkı doğabilir.
Giderlerin Karşılanması (Emsal Karar): Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesinin kararına göre (K: 2024/490); uzaktan çalışan personelin elektrik ücretinin ödenmemesi sebebiyle iş akdini feshetmesi haklı neden kabul edilmiş ve kıdem tazminatına hak kazanacağı hükmedilmiştir. Kararda; Türk Borçlar Kanunu’nun 413 ve 462’nci maddelerine atıfla, işverenin gerekli teknik araçları, iletişim araçlarını ve internet hizmetini sağlamakla veya işçinin temin ettiği malzemenin bedelini ödemekle yükümlü olduğu vurgulanmıştır.
11. Sonuç
Aktif istihdam politikalarından birini de istihdam biçimlerinin çeşitlenmesi oluşturmaktadır. Günümüzde merkezi işyeri ve işçinin işyerine fiziki bağımlılığı olgusu, hızlanan teknolojik gelişmeler sonucunda yerini merkeziyetçi yapıdan uzaklaşmaya bırakmıştır. Bu çalışma biçimi; bilgisayar, haberleşme, bankacılık, sigorta, basın-yayın ve ticaret sektörlerinde yaygınlaşmış; internet ile mobil teknolojilerin gelişimiyle daha da gerekli hâle gelmiştir.
Çalışma mevzuatının değişen ekonomik koşullara uyum sağlaması amacıyla evden çalışma ve tele çalışma biçimleri "uzaktan çalışma" adı altında birleştirilerek tanımlanmıştır. Uzaktan çalışma; işçinin işyeri dışında iş edimini sunduğu ve karşılığında ücret aldığı, iş görme, ücret ve bağımlılık unsurlarının korunduğu bir iş ilişkisidir.
Uzaktan çalışan işçiler, haklı bir neden olmadıkça sırf sözleşmenin niteliğinden ötürü emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamazlar. İşverenler ise iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda bilgilendirme yapmak, eğitim vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdürler.
4857 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesi ve ilgili yönetmelik dikkate alındığında; kamu kurumlarında çalışan işçiler açısından da uzaktan çalışma yapılmasını engelleyen genel bir kısıtlama bulunmamaktadır. Bunun tek istisnası, kamu idarelerince hizmet alımı yoluyla gördürülen işler ile millî güvenlik açısından kritik önem taşıyan projelerde uzaktan çalışma yapılıp yapılamayacağının ilgili kamu kurumu tarafından belirlenmesidir.
