Japonya, yapay zekaya yönelik ilk kapsamlı ulusal yasal düzenlemesini 2025 yılında hayata geçirdi. Resmi adı "Yapay Zeka İlişkili Teknolojilerin Araştırma, Geliştirme ve Kullanımının Teşvik Edilmesi Hakkında Kanun" olan düzenleme, 28 Mayıs 2025'te parlamentoda kabul edildi, 4 Haziran 2025'te yayımlandı ve 1 Eylül 2025 itibarıyla tamamen yürürlüğe girdi. "AI Promotion Act" olarak da bilinen yasa, yapay zeka araştırmalarını ve kullanımını teşvik ederek ekonomik büyümeyi, teknolojik gelişmeyi ve ulusal rekabet gücünü artırmayı amaçlıyor.
Esnek bir model belirlendi
Yasa, Avrupa Birliği'nin AI Act düzenlemesinden farklı olarak ağır para cezaları ve ayrıntılı uygunluk yükümlülükleri yerine daha esnek bir yaklaşım benimsiyor. Japonya'da şirketlere doğrudan idari para cezası veya cezai yaptırım öngörülmüyor. Bunun yerine özel sektörün, hükümetin belirlediği yapay zeka politikalarına ve rehberlerine uyum sağlamak için çaba göstermesi bekleniyor. Hükümet ise riskli veya uygunsuz yapay zeka uygulamalarını inceleme, bilgi toplama, rehberlik yapma ve gerekli görülen durumlarda bulguları kamuoyuyla paylaşma yetkisine sahip.
Merkez tek, fonksiyon çok
Düzenleme kapsamında yapay zeka politikalarının merkezi bir yapıda yürütülmesi amacıyla, Başbakan'ın başkanlık ettiği Yapay Zeka Stratejik Karargahı kuruldu. Bu yapının görevleri arasında ulusal Yapay Zeka Temel Planı'nı hazırlamak, bakanlıklar arasında koordinasyonu sağlamak ve yapay zeka yatırımlarını desteklemek bulunuyor. Merkezi hükümetin altyapı, veri, finansman ve insan kaynağı alanlarında destek sağlaması; yerel yönetimlerin, araştırma kurumlarının ve özel sektörün de yapay zeka ekosisteminin gelişimine katkı sunması öngörülüyor.
Japonya'nın yapay zeka yasası, ülkenin bu teknolojiyi öncelikle ekonomik büyüme ve inovasyon aracı olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Telif Hakkı Kanunu'nun 30-4. maddesi, belirli koşullar altında telif hakkıyla korunan eserlerin yapay zeka eğitimi amacıyla kullanılmasına geniş imkan tanırken, kişisel verilerin korunmasında APPI kapsamındaki kurallar uygulanmaya devam ediyor. Böylece Japonya, yapay zeka alanında yasak ve cezalardan çok teşvik, rehberlik, şeffaflık ve risk yönetimine dayalı bir yasal model izliyor.
Kaynak: Japonya Kabine Ofisi; Japonya e-Gov Mevzuat Veritabanı; Japonya Ulusal Parlamento Kütüphanesi; Japonya Kültür İşleri Ajansı; Japonya Kişisel Bilgilerin Korunması Komisyonu; Avrupa Komisyonu.