Dokümandaki dipnotlar ve vaka örnekleri Ocak 2024 tarihine kadar uzanan güncel gelişmeleri kapsamakta olduğunu gösteriyor.
B-Tech'in üretken yapay zekanın sorumlu geliştirilmesi ve kullanımı üzerine yayımladığı temel belgenin tamamlayıcı bir eki olan metne dikkat çekmek isterim.
Raporun can alıcı yönleri ve öne çıkan temel unsurları şu şekilde;
1. İnsan Hakları Temelli Yaklaşım (UNGPs)
Rapor, genel yapay zeka tartışmalarındaki soyut etik kavramların ötesine geçerek, üretken yapay zekanın yarattığı olumsuz etkileri Birleşmiş Milletler İş ve İnsan Hakları Yönlendirici İlkeleri (UNGPs) ve uluslararası hukukça korunan somut insan hakları ihlalleri çerçevesinde ele almaktadır.
2.İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (İHED) Odaklı 10 Risk Kategorisi
Çalışma, riskleri İHED maddelerindeki sıraya uygun olarak 10 ana başlık altında taksonomize etmektedir.
|-Fiziksel ve Psikolojik Zararlardan Korunma: Yapay zeka kaynaklı dezenformasyonun şiddeti kışkırtması, onay dışı cinsel içerikler/deepfake pornografi, intihara veya zararlı davranışlara yönlendiren halüsinasyonlar ve insan ticareti riskleri.
|-Ayrımcılıktan Korunma ve Eşitlik: Eğitim verilerindeki kültürel ve algoritmik önyargıların pekişmesi, hegemonyak
grupların aşırı temsili, düşük kaynaklı dillerin (low-resource languages) göz ardı edilmesi ve Küresel Güney'deki "veri yoksulluğu".
|-Mahremiyet ve Gizlilik Hakkı: İnternetten rıza dışı çekilen veriler, kullanıcı girdilerinin (prompt) izinsiz yeniden model eğitiminde kullanılması, veri ihlalleri ve yapay zeka kaynaklı karalama kampanyaları.
|-Mülkiyet Hakkı: Telif hakkıyla korunan eserlerin izinsiz veri eğitimi için kullanılması ve insan sanatçıların özgün tarzlarının taklit edilmesi.
|-Düşünce, Vicdan ve Kanaat Özgürlüğü: Yapay zekanın insansı iletişim kurarak (antropomorfizm) kullanıcıların siyasi, toplumsal veya bilimsel inançlarını görünmez biçimde manipüle etme riski.
--İfade Özgürlüğü ve Bilgiye Erişim: Yanıltıcı içeriklerin gazeteci veya aktivistleri otosansüre zorlaması ve yapay içeriklerin internetteki gerçek, doğrulanmış bilgileri gölgede bırakması.
|-Kamusal İşlere Katılma ve Seçim Güvenliği: Deepfake siyasetçiler ve sahte seçim görevlileri aracılığıyla seçmenlerin yanıltılması, seçime katılımın engellenmesi ve demokratik süreçlere olan güvenin zedelenmesi.
|-Çalışma ve Geçimini Sağlama Hakkı: Otomasyon nedeniyle işten çıkarmalar (özellikle büro çalışanları ve insan sanatçılar), veri etiketleme süreçlerinde Küresel Güney'deki işçilerin sömürülmesi ve iş yeri performans izleme araçlarındaki önyargılar.
|-Çocuk Hakları: Çocukların yapay zekayı insan sanarak hassas bilgilerini paylaşması, yaşa uygun olmayan tavsiyeler alması ve eğitimde aşırı bağımlılığın zihinsel/bilişsel gelişime olumsuz etkileri.
|-Kültür, Sanat ve Bilimsel Yaşama Katılma: İnsan yapımı sanatın üretken içeriklerce baskılanması ve Batı merkezli modellerin yerel kültürleri temsil edememesi.
3.Kırılgan Gruplar Üzerindeki Katmanlı Riskler
Üretken yapay zekanın yarattığı olumsuz etkilerin özellikle kadınlar, kız çocukları, azınlıklar ve Küresel Güney toplulukları gibi halihazırda dezavantajlı konumda olan grupları çok daha ağır etkilediği vurgulanmaktadır.
4.Üretken Yapay Zekaya Özgü (GenAI) Tehdit Boyutu
Teknolojiye özgü metin/medya üretme ölçeği, yüksek inandırıcılık düzeyi ve güçlü kodlama yeteneklerinin kötü niyetli aktörlerin eline geçmesi gibi unsurların, risklerin yapısını niteliksel olarak dönüştürdüğü belirtilmektedir
Rapor Linki: https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/issues/business/b-tech/taxonomy-GenAI-Human-Rights-Harms.pdf
